Gogol, Ölü Canlar

0
240

ÖZET:

Pavel Ivanovich Chichikov (îvonoviç Çiçikov), maharetleri ile yaşıyan biri. Kendisinin, «üniversite danışmanı» olduğunu söyler. Gerçekte ise, gümrük dairesinde çalışmış ve kaçakçılarla işbirliği yaptığı için kovulmuştur. Başlıca özelliği, övücü sözlerle, zengin ve nüfuzlu kimselerin güvenini kazanmasıdır. Bu mahareti, ustaca tertiplenen çabucak zengin olma plânının uygulanmasında kendisine yardım eder.

Devrin Rus kanunlarına göre, toprak sahipleri, malikânelerinde çalışan «canlar »ın, yani serflerin sayısına göre vergi ödüyordu. Her nüfus sayımında tespit edilen bu rakam, ölümlerin, hemen hemen doğumları dengeleyeceği düşüncesi ile, bir sonraki nüfus sayımına kadar değiştirilmezdi.

Çiçikov, ülkede dolaşarak, son nüfus sayımından itibaren ölen «ölü canlar »in ölüm belgelerini satın alır. Toprak sahipleri, böyle bir alışverişten memnundur, zira vergi memurlarına, kendi mallarının satıldığını gösteren belgeleri takdim ettikleri takdirde, onların, malikânelere biçtikleri fiyat da o derecede düşük olacaktır. Çikiçov’un plânı, bu belgeleri ki hukukî belgelerdir toplamak ve mevcut olmayan mülkiyetini rehine koyarak para almaktır.

Romanın birinci bölümünde, Çiçikov, bir kasabaya gelir ve kasabanın ekonomik durumunu, belli başlı toprak sahiplerinin adlarını, devlet memurlarının karakterlerini ve serflerin sayısını adamakıllı öğrenir. Mahallî eşraf, onu, önemli ve sevimli bir kimse sanarak aralarına alırlar. Kendisini, eğlencelere, evlerine davet eder ve karıları ve kızları da Cicikov’a kur yaparlar. Bu arada, satın alabildiği kadar ölü can belgesi toplar, ve tabii, bu alış verişin mahiyetini de gizli tutar. Alışveriş mahallî mahkemede kayda geçtiği zaman, Çiçikov’un, efsanevî zenginliğe sahip biri olduğu şayiaları yayılır. Kendisi de, Ukranya’da bir çiftliği bulunduğunu ve serfleri orada çalıştıracağını söyler.

Çiçikov’un iş yaptığı kimselerin tedbirsizliği yüzünden, işin içyüzü meydana çıkar. Toprak sahibi bir kadın, kendisinin aldatıldığını anlayarak, ölmüş serflerin piyasadaki fiyatlarının ne olduğunu sorar. Valinin balosunda bir diğer toprak sahibi, sarhoş olur ve Çiçikov’un yaptığını anlatır. Fakat kendisi öylesine müzmin bir yalancıdır ki, sözlerine kimse inanmaz. Bazıları, Çiçikov’un, valinin kızı ile evlenmek istediğini söyler. Diğerlerine göre ise, bir casus, hatta kılık değiştirmiş Napoleon Bonapart’tır. Çiçikov, alelacele kasabadan ayrılır. Ve kendisini en son gördüğümüz zaman, bir sonraki macerası için, atlı arabası içinde hızla gitmektedir.

METİN

(2947)