Charles Dickens, İki Şehrin Hikayesi

0
1486

Başlıca karakterler:

Dr. Alexandre Manette, bir zamanlar güçlü, parlak doktorken Bastille zindanında tutulduğu on sekiz sene sonunda hemen hemen yıkılmıştır.

Lucie Manette, Dr. Manette’nin nazik, altın saçlı kızıdır.

Jarvis Lorry, Tellson Bankasının bir iş adamı; aldatırcasına huysuz.

Charles Dârnay, St. Evremonde Markisi’nin, soyluların baskısına karşı çıkan yakışıklı yeğeni.

Sydney Carton :Kendi kendisini yıkan fakat parlak bir avukat; Charles Darnay’a benzer.

Madam Defarge: Aristokratlardan intikam almaktan başka bir şey düşünmeyen kadın.

Ernest Defarge : Bn. Defarge’nin «esmer, kızgın, tehlikeli» kocası; Paris’te ihtilâlcilerin sık sık buluştukları bir meyhanenin sahibidir.

Bn. Pross, Lucie’nin kaba ve güçlü hizmetçisi ve arkadaşı.

Jerry Cruncher, elinden bin bir türlü iş gelen, dik saçlı bir adam Tellson bankasında çalışır ve boş vakitlerinde «Kurtarıcı Adam»dır veya tıp talebelerine kadavra temin eder.

 

ÖZET:

 

1775 yılının Kasım ayında dondurucu bir gecede, Tellson bankasının eski ve hürmet edilen temsilcisi Mr. Jervis Lorry, bir posta arabası ile Dover şehrine gider. Orada son günlerde, Londra’dan geri dönmesi için ülkesine çağrılan Lucie Manette adında güzel bir Fransız ile buluşacaktır. Beraberce Paris’e dönerler. Manette’nin babası, Dr. Manette, Defarge’lerin meyhanesinin üstündeki küçük bir tavan arasında gizlenmektedir. Dr. Manette, Bastille hapishanesindeki bir hücrede tek başına on sekiz yıl hapis tutulmuştur. Şimdi, aklî dengesi bozulduğundan, İngiltere’ye mülteci olarak götürülecektir. Lorry ve Lucie Manette’tin Paris yolculuğuna bankanın hizmetlisi bağlı ve garip kılıklı Jerry Cruncher de eşlik eder.

Defarge’lerin meyhanesi, Paris’teki ihtilâlcilerin merkezidir. Eski rejimin baş düşmanları olan Defarge’ler, tavan arasını Dr. Manette’ye vermişlerdir ve Dr. Manette de her gün saatlerce mazisini hatırlamağa çalışmıştır. Meyhanecinin karısı ihtilâlde öldürülmesini istediği bütün aristokratların isimlerinin bulunacağı bir atkı örmektedir..

Lucie ve Jarvis Lorry’nin, yaşlı Dr. Manette’yi Londra’ya getireli beş sene olmuştur. John Barsad adındaki bir adamın İngiltere aleyhine casusluk yapmakla itham ettiği Charles Darnay adındaki yakışıklı bir Fransızca öğretmeninin yargılanmasında bulunurlar. Manetteler, beş sene önce Fransa’dan İngiltere’ye dönerlerken Darney’e vapurda tesadüf ettiklerini söylerler. Darney’i, parlak bir avukat olan Sydney Carton kurtarır. Carton, sanığa o kadar benzer ki, diğer avukat Mr. Stryver, sanığı tanıyanların ifadelerini alt üst eder.

Muhakemeden sonra, Darney ve Carton, Manette’lerin mütevazı evlerini sık sık ziyaret ederler, Darney’in, St. Evremonde’ler denen soğukçasına bencil Fransız aristokratlarının vârisi oldukları anlaşılır. Onlarla hiç bir alışverişte bulunmamağa azmeden Darney, bir Fransızca hocası olarak Londra’da yaşamağa karar vermiştir.

Parlak fakat istikrarsız biri olan Carton, Mr. Stryver’in yüklendiği davaların hazırlanması ile görevlendirilirse de, çok defa sarhoş olduğundan duruşmalarda hazır bulunamaz. Her iki genç de Lucie’ye kur yaparlar. Kız, Darney’i seçtiği zaman, Carton asil bir hareketle, Lucie için veya Lucie’nin seçtiği bir kimse için hayatını feda etmeğe hazır olduğunu söyler.

Darney ve Lucie evlenirler. Fransa’da ihtilâl patlayıp, ihtilâlciler, nefret edilen Bastille hapishanesini basarak mahkûmları serbest bıraktıkları vakit küçük kızları altı yaşındadır. Uzun yıllardır acı ve ıztırap içinde kıvranan Fransız köylülerini gazaba getiren bir hâdise, Charles Darney’in amcası hissiz St. Evremonde Markisinin kullandığı bir arabanın küçük bir çocuğu öldürmesi olmuştur. Çocuğun babası, Markisi mahkemeye getirmeğe muvaffak olamayınca, yatağında öldürmüş ve bunun neticesinde de asılmıştır.

Bir gün İngiltere’deki yeni St. Evremonde Markisine bir mektup gelir. Darney, mektuptan, ailesinin eski hizmetçisinin, ihtilâlciler tarafından hapsedildiğini öğrenir. Markis’e, müdahale ederek kendisini kurtarmasını rica eder, zira tevkif edildiği zaman.

Charles’in emirlerini yerine getirmeğe çalışarak, halka aile nâmına tazminat vermektedir. Darney, şerefli bir düşünce ile, Fransa’ya giderek bir şeyler yapmağa karar verir.

Böylece, Paris’e Tellson bankasının bu şehirdeki bir işini yürütecek Jarvis Lorry ile birlikte gider. Darney, şehre gelir gelmez, ülkeye dönen bir aristokrat diye kendisini tevkif ederler. Haber, ingiltere’ye ulaşır ulaşmaz, Lucie ve Manetta, yardım için Fransa’ya giderler. Bastille zindanında uzun yıllar hapsedilen Dr. Manette, bu vakıanın, damadının kurtulmasında yardımcı olacağını düşünür.

Manette’ler Paris’e geldiği zaman, Terör Rejimi tam bir hâkimiyet kurmuştur. Kana susamış ihtilâlciler, yaşlı doktora hürmet ediyorlarsa da, Defarge’lerin St. Evremonde ailesi mensuplarına besledikleri nefret öylesine derindir ki, Darney, mahkeme önüne çıkarılmadan Önce, bir buçuk yıl hapsedilir. Bütün bu müddet zarfında da, Lucie’nin, kocasını görmesine müsaade edilmez.

Darney, nihayet, mahkeme önüne çıkarılır. Bn. Defarge, mahkeme salonunun ön sırasında oturur, şeytanî atkısını örer ve Darney’in öldürülmesini ister. Charles, St. Evremonde’lerle hiç bir alışverişi olmadığını ısrarla söyler ve gerçekte, ailenin servetinin, yıllarca zarar verdikleri halka geri verilmesini emrettiğini söyler. Halkın hürmet ettiği Dr. Manette damadının lehinde konuştuğu zaman, mahkemedeki dinleyiciler kendisini alkışlarlar. Darney serbest bırakılır.

Mahkeme kendisini serbest bırakmakla beraber, Darney’in, Fransa’dan ingiltere’ye gitmesine müsaade edilmez. Manette’ler bu zaferi henüz kutlamışlardı ki, Darney yeniden tevkif edilir: Defarge’ler ve kimliği belirtilmeyen esrarengiz bir şahit onu, halk düşmanlığı ile itham etmiştir. Darney. hücresinde teselli edilemez bir vaziyette, kendisini itham edenin kim olabileceğini düşünürken, Lucie’nin eski sadık hizmetçisi Bn. Pross, uzun yıllardır kayıp kardeşini Paris sokaklarında görür. Bu, senelerce önce ingiltere’deki muhakemede Darney aleyhine şahitlik eden hain John Barsad’dır.

Şimdi, Sydney Carton da Paris’tedir, ihtilâlcilerin bir casusu olan Barsad’la görüşür. Kendisini, daha önce ingiltere için casusluk yapmış biri diye teşhir edeceği tehdidinde bulunarak, onunla gizli bir anlaşma yapar.

Darney’nın yeni muhakemesinde, M. Deuarge, St. Evremonde’leri iğrenç suçlarla itham ederek bir liste çıkarır. Adam, Dr. Manetta’yı da, Darney aleyhindeki şahitler arasında gösterir. Bu önemli ve lânetleyici belge, ihtiyar doktor tarafından, Bastil’deki uzun hapis yılları sırasında yazılmış ve ihtilâlciler burasını ele geçirdikleri zaman, Defarge, belgeyi, Dr. Manette’nin hücresinde bulmuştur.

Belgede, St. Evremonde Markisinin suçsuz bir aile üzerinde işlediği dehşet saçıcı bir suçu öğrendiği için, Dr. Manette’nin nasıl tevkif edildiği anlatılmaktadır. Soyluların hukukçusuna («le droit de seigneur») göre, Markis, Bn. Defarge’in kız kardeşi fakir bir köylü kızının Arzına geçmiştir. Kız ölüm. yatağında iken, Dr. Manette, St. Evremonde’nin bu suçunu öğrenmiş ve bu yüzden Bastille’e atılmıştır. Dr. Manette, bu belgede, bütün St. Evremonde ailesini lânetlemektedir.

Uzun yıllardır unutulan bu belgenin, hâkimler üzerinde tesiri olur. Bunu yazdığını reddetmesine ve hâkimlerden merhamet dilemesine rağmen, Dr. Manette’nin sözleri göz önüne alınmaz. Darney’in, ecdadının işlediği suçların cezasını çekmesi gerektiği kanaatiyle yirmidört saat içinde, giyotin altında öldürülmesine karar verilir.

Fakat yıllardır kendini terk eden Sydney Carton, şimdi sevdiği kadının kocası nâmına hareket etmeğe karar verir. Şantaj yaptığı Barsad’ın yardımı ile, . Carton’un hücresine girmeğe muvaffak olur. Kendisi ile bir elveda içkisi içeceğini söyleyerek, Carton, Barney’nin” içkisine uyuşturucu madde katar; onunla elbiseleri değiştirir ve Barsad’ın, arkadaşını hücreden çıkarmasını ister. Mahkûma çok benzediğinden, Carton, Darney’nın yerine, giyotin altına yatacaktır. Hapishane dışındaki halk, çevrilen oyunun farkına varmaz ve Darney ailesine kavuşur.

Bu arada, Bri. Defarge, Lucie’nin küçük kızı da dâhil bütün aileyi ihbar etmek için Manette’nin evine gider. Bn. Defarge’ın karşısına, kendisi gibi iri yarı ve . kuvvetli Bn. Pross çıkar ve Darnay’lar Fransa’dan kaçarlarken, Defarge’nin onları yakalamasını engeller. intikamını alamadığından gazaba gelen ve bir dakikacık da olsa giyotin altında ölenlerin dehşet saçıcı manzarasını kaçırdığına üzülen Defarge, Bn. Pross’la çekişirken, kendi tabancasıyle kendisini vurur. Tabancanın patlaması, Bn. Pross’ü, hayatı boyunca sağır bırakır.

Tümbrel denen iki tekerlekli arabalar, mahkûmları öldürecekleri yere götürürken, Bn. Defarge’ın bulunmadığı dikkati çeker ve hakkında bahsedilir. Tümbrellerden birinde, sonuna kadar asaletini muhafaza eden Sydney Carton da vardır. Yanındaki, intikam peşinde giden mahkemenin ölüme mahkûm ettiği fakir ve suçsuz bir kadın terzisini teselli etmeğe çalışır.

Giyotin düşmeden önce, Carton der ki: «Şimdiye kadar yaptığım her işten çok, çok daha iyi bir şey yapıyorum. Şimdiye kadar böylesine bir huzura kavuşmamıştım. »

(9621)